Parentificatie en echtscheiding

Ouderrol en kinderen
Parentificatie betekent dat een kind de rol van de ouder overneemt, al dan niet op jonge leeftijd. Het kind vangt de ouder op ,luistert naar problemen, klachten over de ex-partner etc. Het kind krijgt hierdoor ook wel het gevoel belangrijk te zijn en wil de pijn van de scheiding verzachten. Het kind wordt een vroegwijs kind dat zijn kinderlijkheid en speelsheid hierdoor kan verliezen.

Wat ook vaak voorkomt, is dat een kind zichzelf de schuld geeft van de scheiding en daarom alles in het werk zet om dit 'ongedaan' te maken. Het kind past zich helemaal aan zodat de ouders geen last van hem of haar zullen hebben. Het  kind'offert' zichzelf helemaal op.

Ouders die hun kinderen niet gunnen of kunnen geven wat ze zelf ook niet hebben gehad (liefde, aandacht, bevestiging), dragen ook bij tot een verstoorde balans met hun kind. Hierdoor kan de ontwikkeling van het kind in de kiem worden gesmoord en gevoelens van minderwaardigheid/onbelangrijkheid teweegbrengen. Het kind kan moeilijk zijn positie in de maatschappij bepalen.


Parentificatie
Wat is parentificatie? Veel ouders projecteren hun afgesplitste behoeften en/of persoonlijkheidskenmerken op hun kinderen waarbij het kind in de interactie zodanig wordt beïnvloed dat het zich steeds meer conform de projectie van zijn ouders gaat gedragen.
Kinderen hebben niet het vermogen om die projectie te onderkennen en af te weren. Een kind past zich, vanuit gebondenheid en loyaliteit, aan de ouderlijke bewuste en onbewuste behoeften aan.
Dit verschijnsel noemen we het parentificatieproces. Hierbij gaat een kind zich steeds meer en meer aan het afgesplitste deel of de behoefte van de ouders conformeren. Tegelijk groeit hierdoor bij de ouder meer en meer de primitieve afweer tegen dit afgesplitste deel. Binnen deze interactie ontstaat meer en meer een groeiende onderlinge afhankelijkheid.

Parentificatieproces
Er worden binnen het parentificatieproces twee hoofdrichtingen onderscheiden:

A. Het kind voldoet aan de narcistische gedragsverwachtingen van de ouders
B. Het kind voldoet aan orale zorgbehoeften van de ouder
Binnen elke hoofdrichting worden weer twee soorten onderscheiden:
Binnen A zijn dit:
1. het perfecte kind
2. de zondebok en/of het zwarte schaap

Binnen B zijn dit:
3. het zorgende kind
4. het kind dat kind moet blijven

Ieder kind zorgt, want zorgen maakt je als mens waardevol, zorgen is dus een positieve menselijke eigenschap. Het is normaal dat een ouder veel geeft en een kind heel weinig. En dat beetje wat een kind teruggeeft, is bedoeld om het te laten groeien in zijn eigenwaarde, om het zelfvertrouwen en een gevoel van verantwoordelijkheid te geven.

Gepaste zorg en ongepaste zorg
Voor een gezonde sociale emotionele ontwikkeling van een kind is het nodig dat je de zorg van je kind ziet en hem daarvoor erkenning geeft. "Je bent geweldig. Wat goed van je dat je me geholpen hebt." Zo weet het kind zich gezien en krijgt het gevoel: "Ik doe ertoe, ik mag er zijn."
Maar ook van belang is dat de zorg wordt afgebakend; dat heet gepaste zorg. "Tot hier toe en niet verder. Zo leert het kind (later) om zelf grenzen te stellen en voor zichzelf op te komen. Deze kinderzorg wordt met een psychologische term constructieve parentificatie genoemd. Maar een destructieve vorm van parentificatie kan ontstaan als een kind op een ongepaste manier voor zijn ouders zorgt.

Kinderen die teveel zorgen
Omdat kinderen loyaal zijn, blijven ze geven. Ze kunnen zich niet voor de nood van hun ouders afsluiten. Ze offeren zichzelf op om hun ouders gevoelens van pijn te besparen; ze voelen zich verantwoordelijk voor hun problemen. Ze vervullen de behoeften van ouders, maar verbergen hun eigen angsten, verdriet en nood "want mijn moeder heeft het al moeilijk genoeg"
Als deze ouders vervolgens de kinderzorg niet zien, erkennen en afgrenzen, dan ontwikkelen kinderen het gevoel: "Wat ik ook geef, het is niet goed genoeg. Mijn moeder blijft verdrietig". Of: "Het probleem van mijn vader blijft bestaan". Deze kinderen raken zichzelf kwijt, ontwikkelen weinig zelfvertrouwen en er ontstaat een groot schuldgevoel. Ze kunnen vaak met hun verdriet nergens heen en voelen een diepe eenzaamheid.

Vormen van ongepaste zorg.
De volgende vormen vaanongepaste zorg zijn denkbaar bij scheiding. De KIES-coach maakt ouders alert op het gevaar van de situatie die is ontstaan en helpt ouders hun verantwoordelijkheid terug te nemen. Veel ouders zijn zich niet bewist van de verandering van rollen en patronen.