Protocol opstellen voor het onderwijs

Scholen hebben de verantwoordelijkheid om de belangen van het kind te behartigen
zonder zich te mengen in de keuze van de ouders. Er zijn verschillende manieren om die zorg van het kind in scheidingssituatie te betrekken in het beleid van het onderwijs.

De pedagogische driehoek
In de relatie school - ouders - kind zal door de scheiding van de ouders het een en ander gaan veranderen/verandert zijn. Had de school eerst met het gezin te maken, in scheidingssituatie met twee ouders en hun kind.Voor een optimaal en veilig opvoedingsklimaat is de samenwerking tussen school - ouders - kind van essentieel belang. In situatie va scheiding kan dit moeilijker zijn om daar vorm aan te (blijven) geven.

Erkennen problematiek
Door de problematiek rondom scheiding te erkennen als school, kun je ook gaan werken aan je eigen beleid rondom scheiding en school.

Door het hebben van een protocol vergroot je de kans op het blijvend kunnen vormgeven aan de samenwerking tussen school - ouders -kind.

Denk als team na over wat te doen wanneer ouders met een scheidingsmelding op school komen. Hoe draag je zorg voor het verkrijgen van relevante informatie en wie moeten hiervan op de hoogte zijn? Maak je afspraken over het volgen van het kind en de eerste zaken die van belang zijn rondom de situatie van het kind en ouders (woonsituatie, emotionele toestand van partijen, bijzonderheden)? Welke zorg en aandacht kun je bieden? Is er relevante informatie op school aanwezig voor kinderen, ouders en professionals? Is iedereen op school voldoende geïnformeerd over scheidingsproblematiek? Zijn er speciaal opgeleide (KIES) begeleiders op school?

Spreek af met ouders en kind wie de vertrouwenspersoon voor het kind is. De vertrouwenspersoon kan een KIES-coach zijn of ander aangewezen professional die de collega's informeert en de contacten met ouders coördineert. De vertrouwenspersoon roept en overleg met de intern begeleider en ouders eventueel hulp in van de schoolmaatschappelijk werker of andere hulpverlenende instantie.

Een protocol is een leidraad. Op school kan men best met elkaar afspreken wie het protocol evalueert en aanpast. Verder afspreken of het protocol wordt opgenomen in de schoolgids of op welke andere manier het werken met dit protocol bij (gescheiden) ouders onder de aandacht wordt gebracht.

Kennis op school over het kind in scheidingssituatie

Herken signalen
Herkennen van signalen in het gedrag van het kind, die mogelijk met een scheiding te maken hebben:

Het kind trekt zich terug, gedraagt zich stil en afwezig, angstig.
Het kind gedraagt zich overactief, druk.
Het kind gedraagt zich agressief en prikkelbaar, wordt snel kwaad.
Het kind gedraagt zich ongeïnteresseerd.
De schoolprestaties zijn minder.
Het kind reageert overgevoelig, huilt snel en gedraagt zich bedroefd.
Er is een terugval in ontwikkeling (b.v. duimzuigen, stotteren, niet meer zindelijk).
Het kind heeft een slechte lichamelijke conditie (slaapproblemen, vaak ziek en kwaaltjes).
Het kind gaat niet samen met de andere kinderen aan het einde van de dag naar buiten, maar blijft achter.

Mogelijke gevolgen
Mogelijke gevolgen (op langere termijn) voor het kind en tevens signalen kunnen zijn:

Het kind heeft problemen in contact leggen (bindingsangst,erg vasthoudend in relaties).
Het kind gedraagt zich depressief.
Het kind heeft last van psychische stress.
Het kind heeft een laag zelfbeeld.
Het kind gedraagt zich agressief.
Op latere leeftijd kunnen kinderen verslaafd raken (roken, drinken, drugs).

Praat met het kind!

Neem tijdens het gesprek tijd en geef aandacht. Laat u niet storen!
Probeer in een gesprek de betekenis van het gedrag te achterhalen.
Hecht geen oordeel aan het gedrag van het kind.
Als het kind ontwijkend reageert, vertel dat je er een andere keer op terug zult komen (het kind heeft tijd en ruimte om erover na te denken).
Toon betrokkenheid zodat het kind weet dat het bij u terecht kan. Maak hierover eventueel afspraken.
Kies geen partij tussen vader of moeder en geef geen oordeel. U kunt wel vragen naar wat bepaalde gebeurtenissen betekenen voor het kind.
Geef aan dat het kind van beide ouders mag houden, dat ze daarin geen keuze hoeven te maken. Ouders praten vaak negatief over elkaar waardoor het lijkt alsof het kind niet meer van de ouders mag houden en een keuze moet maken.
Geef het kind eventueel een groeiboek, een map waarin het kind verhalen, tekeningen en dergelijke kwijt kan. Een dagboek bijhouden met wat er vandaag goed was en wat niet zo prettig was kan helpen zich te uiten.
Zorg dat het kind in de gesprekken ook mee kan denken over 'nieuwe' oplossingen. Niet te veel invullen. Het is beter om door te vragen.
Ga onderwerpen die moeilijk zijn niet uit de weg. Benoem eerlijk de situatie. Duidelijk en eerlijk omgaan met het gegeven dat de ouders niet meer met elkaar verder willen.
Betrek het kind bij zaken die voor hem/haar belangrijk en plezierig zijn om isolatie in de groep te voorkomen.

Wat je niet moet doen:

Zeggen dat het kind niet de enige is met deze problemen.
Zeggen hoe ze met hun gevoelens om moeten gaan.
Een voorgedrukt boekje over scheiding geven waarin ze opdrachten moeten maken.
Valse hoop geven (het komt misschien wel goed).
Een oordeel geven over de situatie (en dus over de ouders).
Zeggen; Zo heeft het moeten zijn.
Alle gedragingen van het kind herleiden tot de scheiding.
Als het klassikaal ter sprake komt er overdreven en dramatisch aandacht aan schenken.

Praat met collega's
Als gesprekken met het kind geen of onvoldoende duidelijkheid geven over de betekenis van het gedrag kan het prettig zijn of aanvullende informatie van collega's zoals duo-leerkracht, gymleerkracht, remedial teacher te vragen of om een KIES-coach voor/van de school te benaderen.

Praat met de ouders
Als ouders zelf geen initiatief hebben genomen voor een gesprek, nodig als school dan de ouders zelf uit.

Blijf openstaan voor scheidende ouders, ook al gedragen ze zich anders dan je normaal kan verwachten. Het misschien opvallende of 'abnormale' gedrag van scheidende ouders is voor henzelf het normale gedrag. Het komt over als raar, soms destructief. Blijf mild staan tegenover hen, ze verkeren in een van de moeilijkste periodes van hun leven.

Je hebt de neiging om de kant te kiezen van sympathie of antipathie tegenover één van beide ouders. Ze hebben allebei gelijk en allebei ongelijk. Blijf onpartijdig.

Onderscheid bij scheidenden de functies van ouderschap en partnerschap. Ouders blijven verantwoordelijk voor hun kinderen. Appelleer vooral op hun rol als ouders.

Ouders moeten samen ouder blijven. Kinderen moeten loyaal blijven met beide ouders. Dat is in hun belang. Respecteer daarom beide ouders.

Praat met hen op school.
Nodig ouders samen uit. Het is aan hen of zij samen of apart komen..
Bemoei u niet met de relatieproblemen, wordt geen partij en heb geen oordeel in het belang van het kind.
Richt uw aandacht op de kwetsbare positie van hun kind. Overtuig ouders het kind niet uit het oog te verliezen. Geef hen eventueel samenvatting van het boek halve ouders hele kinderen (zie bijlage).
Bedenk samen met hen concrete afspraken hoe hun kind in deze situatie het best opgevangen kan worden. Praktische zekerheden bieden in deze tijd van verwarring en onzekerheid een houvast.
Als er meerdere gesprekken met ouders plaatsvinden kan een huisbezoek overwogen worden. Dit hangt van ouders en kind af of zij dit als vertrouwenwekkend ervaren of dat zij zich zullen schamen voor de thuissituatie.
Adviseer eventueel een (school)maatschappelijk werker, psycholoog, een mediator of andere professionele derde.

Praat met de ouders (als de scheiding een feit is):

Hebben beiden de voogdij?
Behandel beide ouders als gelijkwaardig en dus mogelijk aanspreekpunt tenzij dit niet mogelijk is. Vraag dan: Wie is de eerst aanspreekbare persoon (meestal degene waar het kind grotendeels gaat wonen)
Wat zijn de actuele adresgegevens van beiden?
Licht ouders in dat zij beiden geïnformeerd worden over de prestaties van hun kind, over belangrijke gebeurtenissen en diverse schoolzaken (benoemen welke).
Bij festiviteiten worden beide ouders uitgenodigd.
Beide ouders worden uitgenodigd voor het 'tien minutengesprek'. Ouders moeten onderling beslissen of zij samen of apart komen. Laat u vooraf op de hoogte brengen wie komt zodat er geen vervelende verrassingen zijn.
Help ouders met praktische zaken die in het belang van het kind zijn, want vanaf nu staat de moeder/vader er alleen voor.

Nieuw samengestelde gezinnen
Wanneer ouders een nieuw relatie hebben waardoor het kind in een nieuwe gezinssituatie komt kan dit opnieuw problemen met zich meebrengen. Dit zijn momenten om extra aandacht te hebben voor het kind.

De nieuwe vriend of vriendin van vader/moeder kan een heel fijne maar ook negatieve invloed hebben op de situatie. Waak ervoor dat u neutraal blijft maar wel de belangen van het kind voorop stelt. Bij oudergesprekken is het van belang dat beide biologische ouders aanwezig kunnen zijn. Fijn als de nieuwe partners betrokken zijn maar dat mag natuurlijk nooit ten koste gaan van het komen/aanwezig zijn van de biologische ouders op school.

In de groep:
Afhankelijk van de leeftijd en de ontwikkelingsfase van de kinderen kan het zinvol zijn om het onderwerp scheiding in de groep ter sprake te brengen. Wees bewust van het effect dat het kinderen ook angstig kan maken met een scheiding van hun ouders te maken te krijgen, terwijl er niets aan de hand is. Dus wees voorzichtig.

Kinderen ervaren door het bespreekbaar maken van verschillende manieren van samenleven dat zij eventueel niet de enige zijn in scheidingssituatie. Vaak zijn de kinderen die geen scheidingssituatie kennen veel minder lang geïnteresseerd. Soms kan het in subgroepjes praten fijn zijn voor de kinderen. Zorg voor een open cultuur in de groep. Laat de kinderen de verschillende samenlevingsvormen bespreken en leer hen hier respect en begrip voor tonen. Vaak wordt in de klas het traditionele gezin als norm gezien en herkennen kinderen die in een andere gezinssamenstelling leven, zich hier niet in terug. Ze kunnen zich dan af gaan vragen of ze wel 'normaal' zijn.

In een (kring)gesprek kun je kinderen laten vertellen over hun weekend bij papa of mama, of over het co-ouderschap. Een kringgesprek naar aanleiding van een geschikt voorval kan voor veel kinderen herkenning opleveren. Ook is het belangrijk de kinderen niet met (goedbedoelde) hulp te bombarderen. Ze kunnen zichzelf als 'probleemgevallen' gaan beschouwen. Het is beter de krachten van het kind te zoeken en die te stimuleren, zodat het zelf naar een oplossing kan zoeken. Voorkom verder dat scheiden een te dramatische, zware en negatieve kant krijgt. Maak eventueel gebruik van kinderboeken en -films.

Informatie over beleid van de school
Bij het maken we van de nieuwe schoolgids en in de nieuwsbrief kan de school melding maken van de manier waarop met scheidingssituaties wordt omgaan.
Bijvoorbeeld:

Ouderavonden

Voor elk kind van de school is steeds X aantal contactmomenten per keer mogelijk.
Wanneer ouders na scheiding allebei voogdij hebben (dat is altijd zo tenzij de rechter anders besloten heeft) worden vader en moeder uitgenodigd voor één en dezelfde ouderavond.
De uitnodiging wordt naar het eigen adres van beide (gescheiden)
ouders gestuurd, zowel vader als moeder ontvangen dus een uitnodiging.
Maak melding dat de school het bijzonder op prijs wanneer ouders, ook al zijn zij gescheiden, samen naar de ouderavond kunnen komen. Wanneer dit niet mogelijk blijkt te zijn, is het aan de school en/of aan de (gescheiden) ouders om te bepalen wie de ouderavond bezoekt en of er meerdere afspraken mogelijk zijn.

Rapporten

Wanneer met leerlingen van gescheiden ouders de rapporten worden meegegeven gaan deze mee naar de ouder waar de kinderen het grootste gedeelte van de week woonachtig zijn. Dat is meestal het eerste contactadres dat bij de school bekend is.
Maak als school een keuze of er van uit wordt gegaan dat de kinderen tijdens hun verblijfmoment bij de andere ouder het rapport kunnen laten zien. Of kies voor altijd twee rapporten mee te geven of te verzenden. De school moet altijd zorg dragen voor een kopie rapport dat op verzoek verkrijgbaar is.

Zorgrapportage-en gesprekken

(Gescheiden) Ouders van Zorgleerlingen ontvangen bij bespreking van de Zorgrapportage met een externe deskundige (Schoolbegeleidingsdienst, GGD, Psycholoog etc.) en het Zorgteam van de school, beiden een uitnodiging voor één en hetzelfde contactmoment. Ook bij deze gesprekken wordt de uitnodiging naar het eigen adres van beide (gescheiden) ouders gestuurd, zowel vader als moeder ontvangen dus een uitnodiging.
Wanneer het niet mogelijk blijkt te zijn samen het gesprek bij te wonen, is het aan de school om te bepalen of zij twee gesprekken kunnen hebben of aan de (gescheiden) ouders om te bepalen wie bij het gesprek aanwezig is. Verslagen worden meegegeven met de ouder die bij het gesprek aanwezig is of aan beiden. Op verzoek is altijd een kopie verkrijgbaar.

Schoolgids
Maak een keuze in het verstrekken van schoolgidsen. Altijd aan beide (gescheiden) ouders of bijvoorbeeld op verzoek extra schoolgidsen verstrekken voor diegenen die dat op prijs stellen.

Informatie uit de klas van het kind
Maak een keuze als school of groepsgebonden-informatie gaat naar beide ouders, eventueel middels e-mail, alleen naar het eerste contactadres.(=het adres van de ouder waar de kinderen het grootste gedeelte van de week verblijven) of anders.

Protocol opstellen voor het onderwijs

Kennis op school over het kind in scheidingssituatie

Bekijk onze folder

Meer KIES

KIES eCards